Kan je een ontheffing krijgen van plasticverboden?
- swapbox
- 9 nov 2025
- 8 minuten om te lezen
In Nederland en België kun je in principe geen ontheffing krijgen van het plasticverbod voor wegwerpproducten. De wetgeving rondom eenmalig plastic kent wel specifieke uitzonderingen, maar een individuele ontheffing aanvragen voor het gebruik van verboden wegwerpplastic is niet mogelijk. De focus ligt op het vinden van duurzame alternatieven zoals herbruikbare verpakkingen of producten zonder kunststof. Hieronder lees je precies wat het plasticverbod inhoudt, welke uitzonderingen er zijn, en wat je alternatieven zijn als je moet voldoen aan de plastic wetgeving.
Wat houdt het plasticverbod precies in?
Sinds juli 2021 geldt er in Nederland en België een verbod op bepaalde wegwerpproducten van plastic. Dit plasticverbod is gebaseerd op Europese regelgeving en richt zich op producten die vaak als zwerfafval eindigen. Denk aan plastic bestek, rietjes, roerstaafjes, ballonstokjes en voedselbekers van piepschuim. Ook wegwerpverpakkingen voor voedsel die je ter plekke kunt eten (zoals hamburgerboxen en saladebakjes) vallen onder strengere regels.
De verpakkingsregelgeving geldt ook voor producten die maar gedeeltelijk van plastic zijn gemaakt. Een kartonnen beker met een plastic coating valt dus gewoon onder het plasticverbod. Hetzelfde geldt voor producten van gerecycled plastic, bioplastics of biologisch afbreekbaar plastic. Deze materialen breken namelijk niet snel genoeg af in de natuur en veroorzaken dezelfde problemen als gewoon plastic.
Voor sommige wegwerpproducten geldt niet direct een verbod, maar wel andere maatregelen. Bij plastic drinkbekers en voedselverpakkingen voor afhaal en bezorging moet je als ondernemer een herbruikbaar alternatief aanbieden. Daarnaast moet je klanten laten betalen voor de wegwerkverpakking. De overheid adviseert bijvoorbeeld €0,25 voor een beker en €0,50 voor een maaltijdverpakking.
Serveer je eten en drinken op een vaste locatie zoals een restaurant, kantine of festival? Dan mag je helemaal geen plastic wegwerpbekers en bakjes meer gebruiken. Je bent verplicht om herbruikbare alternatieven in te zetten.
Zijn er uitzonderingen op het plasticverbod?
Er bestaan wettelijke uitzonderingen op het plasticverbod, maar deze zijn strikt gedefinieerd en gelden niet voor reguliere horeca of foodservice. Medische toepassingen vormen de belangrijkste uitzondering. Plastic wegwerpproducten die nodig zijn voor hygiënische of medische doeleinden in ziekenhuizen en zorginstellingen vallen buiten het verbod. Ook bepaalde voedselveiligheidsredenen kunnen een uitzondering rechtvaardigen, maar dit geldt alleen in zeer specifieke situaties.
Tijdelijke overgangsregelingen waren van toepassing direct na de invoering van de wetgeving in 2021. Bedrijven kregen de kans om hun voorraad wegwerpplastic op te maken, maar deze overgangsperiodes zijn inmiddels afgelopen. Je kunt niet meer rekenen op coulance of extra tijd om over te schakelen.
Het is belangrijk om het verschil te begrijpen tussen wettelijke uitzonderingen en ontheffingen. Een wettelijke uitzondering staat beschreven in de regelgeving zelf en geldt automatisch voor bepaalde sectoren of situaties. Een ontheffing is iets wat je zou kunnen aanvragen om tijdelijk af te wijken van de regels. Voor het wegwerpplastic verbod bestaat deze mogelijkheid echter niet. Je kunt geen individuele ontheffing aanvragen om toch plastic bestek of wegwerpbekers te blijven gebruiken.
Ook producten die lijken op natuurlijke alternatieven vallen vaak gewoon onder het plasticverbod. Plastic servies met bamboe als vulmiddel is bijvoorbeeld niet toegestaan. Bioplastics gemaakt van mais of suikerriet vallen ook onder de maatregelen, omdat ze in de praktijk altijd additieven bevatten en niet snel genoeg afbreken in de natuur.
Hoe vraag je een ontheffing aan voor wegwerpplastic?
Je kunt geen ontheffing aanvragen voor het gebruik van verboden wegwerpplastic in Nederland of België. De wetgeving kent geen procedure voor individuele ontheffingen. Het plasticverbod geldt voor alle bedrijven in de foodservice, horeca, evenementenbranche en kantines zonder mogelijkheid tot vrijstelling. Dit betekent dat je moet voldoen aan de regels of overschakelen op toegestane alternatieven.
Twijfel je of een specifiek product onder het plasticverbod valt? Dan kun je contact opnemen met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) of je lokale overheid. Zij kunnen je informeren over welke materialen wel en niet zijn toegestaan. Dit is echter geen aanvraag voor ontheffing, maar een vraag om verduidelijking van de bestaande regelgeving.
Sommige ondernemers denken dat ze een uitzondering kunnen krijgen door aan te tonen dat alternatieven te duur zijn of praktisch niet haalbaar. Dit is geen geldig argument voor een ontheffing. De wetgever heeft bewust gekozen voor een strikt verbod zonder individuele uitzonderingsmogelijkheden, juist om de overgang naar duurzame verpakkingen te versnellen.
Heb je specifieke vragen over voedselveiligheid of hygiëne in combinatie met herbruikbare verpakkingen? Dan kun je advies inwinnen bij de NVWA over hoe je kunt voldoen aan zowel de voedselveiligheidseisen als het plasticverbod. Ze kunnen je helpen begrijpen welke herbruikbare oplossingen wel toegestaan zijn en aan welke eisen deze moeten voldoen.
Wat zijn de alternatieven als je geen ontheffing krijgt?
Omdat een ontheffing plasticverbod niet mogelijk is, moet je overschakelen op toegestane alternatieven. Gelukkig zijn er verschillende praktische opties die passen bij verschillende type bedrijven. De keuze hangt af van je situatie, budget en operationele mogelijkheden.
Herbruikbare verpakkingen
Herbruikbare verpakking is het meest duurzame alternatief voor wegwerpplastic. Je kunt kiezen voor een systeem waarbij je zelf investeert in herbruikbare bekers, borden en bakjes die je ter plekke afwast. Dit werkt goed voor restaurants, bedrijfskantines en andere locaties met vaste faciliteiten.
Voor afhaal en bezorging kun je kiezen voor een borgsysteem. Klanten betalen een borg op de herbruikbare verpakking en krijgen dit terug bij inlevering. Je kunt dit zelf organiseren of aansluiten bij een verhuur- en reinigingsdienst. Bij zo’n dienst huur je herbruikbare verpakkingen, krijg je professionele reiniging en tracking van je voorraad. Dit is vooral handig als je geen eigen afwasfaciliteiten hebt of veel verschillende locaties bedient.
Wegwerpproducten zonder kunststof
Wil je toch werken met wegwerpproducten? Kies dan voor materialen zonder kunststof. Producten gemaakt van onbewerkte natuurlijke materialen zoals hout, bamboe of suikerriet (bagasse) zijn toegestaan, mits ze geen plastic coating of additieven bevatten. Let wel op: deze producten moeten voldoen aan alle Europese producteisen, vooral de regels voor voedselcontactmaterialen.
Papieren verpakkingen zijn een optie, maar let op waterafstotende coatings die plastic kunnen bevatten. Vraag je leverancier altijd om documentatie dat het product voldoet aan de verpakkingsregelgeving en vrij is van kunststof.
Klanten hun eigen verpakking laten meenemen
Stimuleer klanten om hun eigen beker of bakje mee te brengen. Dit is gratis en volledig toegestaan. Zorg wel dat je personeel weet hoe ze hiermee om moeten gaan volgens de hygiënevoorschriften. De beker of het bakje mag bijvoorbeeld niet in aanraking komen met je apparatuur.
Communiceer duidelijk naar je klanten dat ze deze optie hebben. Je bent verplicht om klanten te informeren over herbruikbare alternatieven die je aanbiedt of accepteert.
Wat gebeurt er als je het plasticverbod negeert?
Het negeren van het plasticverbod kan leiden tot flinke boetes en andere vervelende consequenties. De NVWA handhaaft de plastic wetgeving actief en voert controles uit bij horecagelegenheden, evenementen en andere foodservice locaties. Als je verboden wegwerpplastic gebruikt, riskeer je een bestuurlijke boete die kan oplopen tot duizenden euro’s, afhankelijk van de ernst en herhaling van de overtreding.
Naast financiële sancties kan niet-naleving ook leiden tot reputatieschade. Consumenten zijn steeds bewuster van duurzaamheid en het gebruik van verboden plastic kan negatieve publiciteit opleveren. Voor bedrijven die werken met overheidsopdrachten of grote opdrachtgevers kan het overtreden van milieuwetgeving zelfs leiden tot uitsluiting van aanbestedingen.
De NVWA kan verschillende handhavingsmaatregelen nemen. Bij een eerste overtreding krijg je vaak een waarschuwing met een termijn om de situatie te corrigeren. Bij herhaalde overtredingen of ernstige schendingen volgen directe boetes. In extreme gevallen kan de NVWA zelfs een last onder dwangsom opleggen, waarbij je voor elke dag dat je de regels overtreedt een bedrag moet betalen.
Hoe zorg je voor compliance?
Controleer regelmatig je inkoop en voorraad. Zorg dat je geen verboden producten meer bestelt en gebruik resterende voorraad niet meer op. Check bij twijfel altijd of een product voldoet aan de regelgeving. Producten die gedeeltelijk uit plastic bestaan, gerecycled plastic of bioplastics vallen ook onder het verbod.
Train je personeel over de regels en de alternatieven die je aanbiedt. Iedereen in je team moet weten welke verpakkingen wel en niet mogen, en hoe ze klanten kunnen informeren over herbruikbare opties. Documenteer je beleid en bewaar facturen van toegestane alternatieven. Dit helpt bij eventuele controles.
Blijf op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen in de verpakkingsregelgeving. De wetgeving rondom plastic en verpakkingen wordt regelmatig aangescherpt. Vanaf 2025 moeten PET-flessen bijvoorbeeld voor 25% bestaan uit gerecycled materiaal, en vanaf 2030 geldt dit voor 30% van alle flessen.
De overgang naar een plasticvrije foodservice vraagt om actie, maar biedt ook kansen. Klanten waarderen duurzame keuzes steeds meer, en door nu te investeren in goede alternatieven loop je vooruit op toekomstige regelgeving. We helpen bedrijven graag bij deze omschakeling met praktische herbruikbare verpakkingsoplossingen die passen bij jouw operatie. Of je nu kiest voor verhuur of aankoop, met professionele reiniging en tracking maak je hergebruik net zo makkelijk als wegwerp, maar dan zonder de juridische risico’s en met een positieve impact op het milieu.
Frequently Asked Questions
Hoe lang duurt het om over te schakelen naar herbruikbare verpakkingen in mijn horecazaak?
De overstap naar herbruikbare verpakkingen kan binnen 2-4 weken geregeld zijn, afhankelijk van je gekozen systeem. Bij aansluiting op een verhuur- en reinigingsdienst kun je vaak binnen een week starten met een startpakket. Als je zelf investeert in herbruikbare producten en afwasfaciliteiten, plan dan 4-6 weken in voor inkoop, training van personeel en het opzetten van werkprocessen. Begin met een pilot op kleine schaal om je processen te testen voordat je volledig overschakelt.
Mag ik nog restvoorraden verboden wegwerpplastic gebruiken die ik voor juli 2021 heb ingekocht?
Nee, de overgangsperiode voor het opmaken van oude voorraden is inmiddels afgelopen. Ook al heb je de producten vóór het verbod ingekocht, je mag ze nu niet meer gebruiken voor het serveren van eten en drinken. De NVWA handhaaft actief en het gebruik van verboden plastic kan leiden tot boetes, ongeacht wanneer je het hebt aangeschaft. Je beste optie is om de restvoorraad niet meer te gebruiken en direct over te schakelen op toegestane alternatieven.
Zijn kartonnen bekers met een dunne plastic coating ook verboden?
Ja, kartonnen bekers met een plastic coating vallen onder het plasticverbod, omdat ze gedeeltelijk van kunststof zijn gemaakt. Dit geldt ook voor dunne PE- of PLA-coatings die vaak gebruikt worden om karton waterdicht te maken. Je moet overschakelen op volledig plasticvrije alternatieven of herbruikbare bekers gebruiken. Vraag bij je leverancier altijd naar certificering dat het product volledig vrij is van kunststof en voldoet aan de verpakkingsregelgeving.
Hoe werkt een borgsysteem voor herbruikbare verpakkingen bij afhaal en bezorging?
Bij een borgsysteem betalen klanten een borgbedrag (meestal €2-5) bovenop hun bestelling voor de herbruikbare verpakking. Ze krijgen dit bedrag terug wanneer ze de schone verpakking inleveren bij jouw zaak of een ander aangesloten inleverpunt. Je kunt dit zelf organiseren of aansluiten bij een professionele dienst die de logistiek, reiniging en tracking regelt. Moderne systemen werken vaak met apps of QR-codes waarmee klanten eenvoudig hun borg kunnen terugkrijgen bij elk aangesloten inleverpunt in de regio.
Wat moet ik doen als een klant weigert te betalen voor een wegwerpverpakking of het borgbedrag?
Je bent wettelijk verplicht om een toeslag te rekenen voor wegwerpverpakkingen en mag hiervoor geen concessies doen. Communiceer de regels duidelijk op je menukaart, website en bij de kassa. Leg uit dat dit een wettelijke verplichting is en geen eigen beleid, en bied altijd het gratis herbruikbare alternatief aan. De meeste klanten accepteren de toeslag wanneer ze begrijpen dat dit verplicht is en dat ze een gratis alternatief kunnen kiezen door hun eigen beker of bakje mee te nemen.
Kan ik producten van PLA-bioplastic gebruiken als alternatief voor gewoon plastic?
Nee, PLA-bioplastic (gemaakt van mais of suikerriet) valt ook onder het plasticverbod. Hoewel het van plantaardige grondstoffen is gemaakt, breekt het niet snel genoeg af in de natuur en bevat het vaak kunststof additieven. De wetgeving maakt geen onderscheid tussen fossiel plastic, gerecycled plastic en bioplastics. Je moet kiezen voor producten van volledig natuurlijke materialen zonder plastic coating (zoals onbewerkt hout, bamboe of bagasse) of overschakelen op herbruikbare verpakkingen.
Hoe controleer ik of mijn huidige leverancier verpakkingen levert die voldoen aan de regelgeving?
Vraag je leverancier om schriftelijke documentatie dat hun producten vrij zijn van kunststof en voldoen aan de Europese regelgeving voor voedselcontactmaterialen. Betrouwbare leveranciers kunnen certificaten of testresultaten verstrekken. Let specifiek op verklaringen over coatings, bindmiddelen en additieven. Bij twijfel kun je contact opnemen met de NVWA voor verduidelijking over specifieke producten. Bewaar alle documentatie zorgvuldig, want dit kan je helpen bij eventuele controles en bewijst dat je zorgvuldig hebt gehandeld.
Opmerkingen